Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie

Wydział Kształtowania Środowiska i Rolnictwa - Ochrona środowiska (N1)

Sylabus przedmiotu Ekologia lądowa:

Informacje podstawowe

Kierunek studiów Ochrona środowiska
Forma studiów studia niestacjonarne Poziom pierwszego stopnia
Tytuł zawodowy absolwenta inżynier
Obszary studiów charakterystyki PRK, kompetencje inżynierskie PRK
Profil ogólnoakademicki
Moduł
Przedmiot Ekologia lądowa
Specjalność przedmiot wspólny
Jednostka prowadząca Katedra Kształtowania Środowiska
Nauczyciel odpowiedzialny Joanna Podlasińska <Joanna.Podlasinska@zut.edu.pl>
Inni nauczyciele Iwona Adamska <Iwona.Adamska@zut.edu.pl>, Elżbieta Dusza-Zwolińska <Elzbieta.Dusza@zut.edu.pl>, Renata Gamrat <Renata.Gamrat@zut.edu.pl>, Joanna Podlasińska <Joanna.Podlasinska@zut.edu.pl>
ECTS (planowane) 2,0 ECTS (formy) 2,0
Forma zaliczenia zaliczenie Język polski
Blok obieralny Grupa obieralna

Formy dydaktyczne

Forma dydaktycznaKODSemestrGodzinyECTSWagaZaliczenie
laboratoriaL5 6 1,00,33zaliczenie
wykładyW5 12 1,00,67zaliczenie

Wymagania wstępne

KODWymaganie wstępne
W-1Podstawowe wiadomości z zakresu ekologii ze szkoły średniej

Cele przedmiotu

KODCel modułu/przedmiotu
C-1Zaznajomienie studentów z przedmiotem zainteresowań i metodami badań stosowanymi w ekologii (lądowej i wodnej).

Treści programowe z podziałem na formy zajęć

KODTreść programowaGodziny
laboratoria
T-L-1Podstawowe pojęcia ekologiczne związane ze zbiorowiskami roślinnymi. Struktura zbiorowisk roślinnych w ujęciu fitosocjologicznym. Podziały zbiorowisk roślinnych i ich funkcjonowanie w środowisku transformacje w czasie. System degeneracji i regeneracji zbiorowisk roślinnych na przykładzie modelu Falińskiego oraz klasyfikacji Olaczka.1
T-L-2Zdjęcie fitosocjologiczne i jego elementy. Cechy analityczne zbiorowisk roślinnych i metody ich badania.1
T-L-3Cechy syntetyczne zbiorowisk roślinnych i metody ich określania. Wyliczanie stałości fitosocjologicznej występowania gatunków i wykonywanie tabeli analitycznej zbiorowiska roślinnego na określonej jednostce glebowej. Wyliczanie średniej ilościowości, średniego pokrycia i współczynników pokrycia. Wyliczanie współczynników podobieństwa zbiorowisk roślinnych metodą Kulczyńskiego i Sórensena i przedstawienie ich w diagramie Czekanowskiego.1
T-L-4Metody oceny bogactwa, ogólnej różnorodności, równomierności i dominacji gatunkowej roślin. Ocena czynników ekologicznych przy pomocy grup ekologicznych gatunków oraz przy pomocy jednostek fitosocjologicznych (zespołów, podzespołów, wariantów), Ocena wpływu czynników ekologicznych na efekty biologiczne metodą Barnera.1
T-L-5Formacje ekologiczne hydrobiontów: bioseston, bentos, peryfiton, nekton, nektobentos, neuston, pleuston i ich znaczenie w ekosystemie.1
T-L-6Organizmy wskaźnikowe jakosci wód; saprobowość i troficzność. Obliczenie wskaźnika saprobiontowego. Stopnie troficznosci wód.1
6
wykłady
T-W-1Kryteria klasyfikacji ekologicznej organizmu. Teoria czynników ograniczających. Model Vickersa. Ekologia populacji. Kategorie populacji wg Beklemieszewa. Struktura ekologiczna populacji. Liczebność i zagęszczenie. Zmienność populacji w przestrzeni i w czasie. Typy struktur i rozkładów przestrzennych populacji. Struktura płci i wieku populacji. Terytorializm, przewodnictwo i dominacja w stadzie2
T-W-2Piramidy wieku. Typ piramidy płaskiej i wysmukłej (dzwonu) oraz urny. Rozrodczość i śmiertelność -funkcjonalne aspekty struktury populacji. Rodzaje krzywych przeżywania. Przyczyny śmiertelności. Dynamika liczebności populacji. Typ wykładniczy, logistyczny, cykliczny i ustabilizowany dynamiki liczebności populacji. Fluktuacje liczebności populacji (nieregularne, regularne, sezonowe, cykliczne wieloletnie i przypadkowe). Czynniki “rządzące” zagęszczeniem populacji i “rządzone” przez zagęszczenie populacji.2
T-W-3Kształtowanie się liczebności populacji w czasie w zależności od obecności rekwizytów wyczerpywalnych i niewyczerpywalnych oraz od działania gatunków eksploatujących, a także od czasu rozrodu krótkiego, długiego i ciągłego.1
T-W-4Typy interakcji między gatunkami. Interakcje ujemne: konkurencja międzygatunkowa i międzyosobnicza (wewnątrzgatunkowa), antybioza, allelopatia, drapieżnictwo, pasożytnictwo, amensalizm. Zasada konkurencyjnego wykluczania się gatunków (zasada Gausego).1
T-W-5Konkurencja, a nisza ekologiczna dwóch gatunków. Konkurencja międzygatunkowa i wewnątrzgatunkowa, a wypełnienie środowiska. Model Tribolium-Trifolium. Zależność między drapieżcą a ofiarą wg Volterry. Interakcje dodatnie: komensalizm, protokooperacja, mutualizm (symbioza obligatoryjna). Granice tolerancji dla populacji.1
T-W-6Ekologia biocenozy. Biocenozy zastępcze, klimaksowe, duże i małe, ciągłe i nieciągłe. Kryteria wyróżniania biocenoz. Dominanty ekologiczne i ich rola w biocenozie. Ekoton i efekt styku1
T-W-7Zasady biocenotyczne (jedność biotopu i biocenozy, organizacja biocenozy, autonomia i równowaga ekologiczna (homeostaza) biocenozy1
T-W-8Struktura biocenoz (przestrzenna, biotyczna). Struktura troficzna biocenoz, poziomy i piramidy troficzne. Łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne. Paratroficzna struktura biocenozy. Struktura troficzna pierwotna i wtórna biocenoz.1
T-W-9Sukcesja ekologiczna pierwotna i wtórna. Sukcesja autotroficzna i heterotroficzna. Szeregi sukcesyjne: wg Oduma i Pawłowskiego. Kształtowanie biotopu przez biocenozę. Struktura konkurencyjna biocenoz. Załamanie homeostazy biocenozy1
T-W-10Biotop i biocenoza najważniejszych biomów w biosferze: tundra i tajga, bory szpikowe i lasy liściaste klimatu umiarkowanego. Step, sawanna, pustynie i półpustynie, puszcza tropikalna (wilgotne lasy równikowe), lasy i zarośla twardolistne (roślinność śródziemnomorska), namorzyny, wiecznie zielone zarośla.1
12

Obciążenie pracą studenta - formy aktywności

KODForma aktywnościGodziny
laboratoria
A-L-1uczestnictwo w zajęciach6
A-L-2Przygotowanie do zadań realizowanych na ćwiczeniach15
A-L-3Przygotowanie do sprawdzianów9
30
wykłady
A-W-1uczestnictwo w zajęciach12
A-W-2studiowanie wskazanej literatury10
A-W-3przygotowanie do zaliczenia8
30

Metody nauczania / narzędzia dydaktyczne

KODMetoda nauczania / narzędzie dydaktyczne
M-1Wykład informacyjny prezentujący zagadnienia teoretyczne
M-2Wykład problemowy
M-3Film
M-4Dyskusja dydaktyczna
M-5Metoda projektów

Sposoby oceny

KODSposób oceny
S-1Ocena formująca: Aktywność Studenta na zajęciach
S-2Ocena formująca: Potwierdzenie obecności Studenta na zajęciach
S-3Ocena formująca: Ocena okresowych osiągnięć Studenta
S-4Ocena podsumowująca: ocena podsumowująca poprzez sprawdzenie wiedzy objętej treściami wykładowymi i ćwiczeniowymi
S-5Ocena formująca: Ocena opracowania i interpretacji cech sysntetycznych zbiorowisk roślinnych na podstawie indywidualnych zestawów danych źródłowych
S-6Ocena formująca: Ocena przygotowania prezentacji multimedialnej

Zamierzone efekty uczenia się - wiedza

Zamierzone efekty uczenia sięOdniesienie do efektów kształcenia dla kierunku studiówOdniesienie do efektów zdefiniowanych dla obszaru kształceniaOdniesienie do efektów uczenia się prowadzących do uzyskania tytułu zawodowego inżynieraCel przedmiotuTreści programoweMetody nauczaniaSposób oceny
OS_1A_C11_W01
Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące struktury, mechanizmów i funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji. Zna podstawowe metody, techniki i narzędzia stosowane w badaniach ekosystemów lądowych.
OS_1A_W01, OS_1A_W05, OS_1A_W06C-1T-L-2, T-L-1, T-L-4, T-L-3, T-W-1, T-W-2, T-W-10, T-W-9, T-W-7, T-W-3, T-W-4, T-W-6, T-W-8, T-W-5M-4, M-3, M-5, M-1, M-2S-2, S-1, S-3, S-4, S-5, S-6

Zamierzone efekty uczenia się - umiejętności

Zamierzone efekty uczenia sięOdniesienie do efektów kształcenia dla kierunku studiówOdniesienie do efektów zdefiniowanych dla obszaru kształceniaOdniesienie do efektów uczenia się prowadzących do uzyskania tytułu zawodowego inżynieraCel przedmiotuTreści programoweMetody nauczaniaSposób oceny
OS_1A_C11_U01
Inwentaryzuje i waloryluje zasoby przyrody. Potrafi wyszukać, przeanalizować i wykorzystac potrzebne informacje z zakresu ekologii lądowej oraz stosuje właściwe metody analityczne, symulacyjne i eksperymentalne.
OS_1A_U01, OS_1A_U08C-1T-L-2, T-L-4, T-L-3, T-W-10, T-W-9, T-W-8M-4, M-5, M-1S-1, S-3, S-4, S-5, S-6

Zamierzone efekty uczenia się - inne kompetencje społeczne i personalne

Zamierzone efekty uczenia sięOdniesienie do efektów kształcenia dla kierunku studiówOdniesienie do efektów zdefiniowanych dla obszaru kształceniaOdniesienie do efektów uczenia się prowadzących do uzyskania tytułu zawodowego inżynieraCel przedmiotuTreści programoweMetody nauczaniaSposób oceny
OS_1A_C11_K01
Student po zrealizowaniu części wykładowej i ćwiczeniowej przedmiotu będzie potrafił dostrzec potrzebę ciągłego pogłębiania wiedzy, kierując się rozwojem dziedzin nauki, wykorzystując je w szybszym wykonyaniu powierzonych przez pracodawcę obowiązków
OS_1A_K01C-1T-L-2, T-L-1, T-L-4, T-L-3, T-W-1, T-W-2, T-W-10, T-W-9, T-W-7, T-W-3, T-W-4, T-W-6, T-W-8, T-W-5M-4, M-5S-2, S-1, S-3

Kryterium oceny - wiedza

Efekt uczenia sięOcenaKryterium oceny
OS_1A_C11_W01
Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące struktury, mechanizmów i funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji. Zna podstawowe metody, techniki i narzędzia stosowane w badaniach ekosystemów lądowych.
2,0
3,0Student opanował aparat pojęciowy z zakresu ekologii w nieznacznym stopniu. Umie wymienic kilka zagadnień dotyczących funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji.
3,5Student opanował materiał z zakresu ekologii w stopniu pozwalającym na zrozumienie procesów zachodzących w ekosystemach. Umie wymienić i opisać kilka zagadnień dotyczących funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji.
4,0Student opanował materiał z zakresu ekologii w stopniu pozwalającym na zrozumienie procesów zachodzących w ekosystemach Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji, i potrafi je wyjaśnić.
4,5Student potrafi wymienić podstawowe metody, techniki i narzędzia stosowane w badaniach ekosystemów lądowych. Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji, potrafi je wyjaśnić.
5,0Student zna podstawowe metody, techniki i narzędzia stosowane w badaniach ekosystemów lądowych i umie je zastosować. Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji.

Kryterium oceny - umiejętności

Efekt uczenia sięOcenaKryterium oceny
OS_1A_C11_U01
Inwentaryzuje i waloryluje zasoby przyrody. Potrafi wyszukać, przeanalizować i wykorzystac potrzebne informacje z zakresu ekologii lądowej oraz stosuje właściwe metody analityczne, symulacyjne i eksperymentalne.
2,0
3,0Student w stopniu dostatecznym inwentaryzuje i waloryluje zasoby przyrody. Wyszukuje, analizuje i wykorzystuje potrzebne informacje z zakresu ekologii lądowej po podaniu przez nauczyciela wskazówek. Potrafi wymienić metody analityczne, symulacyjne i eksperymentalne stosowane w ekologii.
3,5
4,0
4,5
5,0

Kryterium oceny - inne kompetencje społeczne i personalne

Efekt uczenia sięOcenaKryterium oceny
OS_1A_C11_K01
Student po zrealizowaniu części wykładowej i ćwiczeniowej przedmiotu będzie potrafił dostrzec potrzebę ciągłego pogłębiania wiedzy, kierując się rozwojem dziedzin nauki, wykorzystując je w szybszym wykonyaniu powierzonych przez pracodawcę obowiązków
2,0
3,0Student potrafi dostrzec potrzebę pogłębiania wiedzy w nieznacznym stopniu
3,5
4,0
4,5
5,0

Literatura podstawowa

  1. Wiąckowski St., Ekologia ogólna., Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz, 1998, I
  2. Odum E.P., Podstawy ekologii, PWRiL, Warszawa, 1982
  3. Trojan P., Ekologia ogólna, PWN, W-wa, 1978
  4. Banaszak J., Wiśniewski H., Podstawy ekologii., Wydawnictwo Uczelniane WSP, Bydgoszcz, 1999
  5. Falińska K., Ekologia roślin., Wydawnictwo Naukowe PWN., Warszawa, 1997
  6. Szafer Wł. Zarzycki K., Szata roślinna Polski, t. I., PWN, Warszawa, 1972
  7. Prończuk J., Podstawy ekologii rolniczej, PWN, Warszawa, 2011
  8. Lampert W., Sommer U., Ekologia wód sródladowych., Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2011
  9. Allan J.D., Ekologia wód płynacych., PWN, 2011

Treści programowe - laboratoria

KODTreść programowaGodziny
T-L-1Podstawowe pojęcia ekologiczne związane ze zbiorowiskami roślinnymi. Struktura zbiorowisk roślinnych w ujęciu fitosocjologicznym. Podziały zbiorowisk roślinnych i ich funkcjonowanie w środowisku transformacje w czasie. System degeneracji i regeneracji zbiorowisk roślinnych na przykładzie modelu Falińskiego oraz klasyfikacji Olaczka.1
T-L-2Zdjęcie fitosocjologiczne i jego elementy. Cechy analityczne zbiorowisk roślinnych i metody ich badania.1
T-L-3Cechy syntetyczne zbiorowisk roślinnych i metody ich określania. Wyliczanie stałości fitosocjologicznej występowania gatunków i wykonywanie tabeli analitycznej zbiorowiska roślinnego na określonej jednostce glebowej. Wyliczanie średniej ilościowości, średniego pokrycia i współczynników pokrycia. Wyliczanie współczynników podobieństwa zbiorowisk roślinnych metodą Kulczyńskiego i Sórensena i przedstawienie ich w diagramie Czekanowskiego.1
T-L-4Metody oceny bogactwa, ogólnej różnorodności, równomierności i dominacji gatunkowej roślin. Ocena czynników ekologicznych przy pomocy grup ekologicznych gatunków oraz przy pomocy jednostek fitosocjologicznych (zespołów, podzespołów, wariantów), Ocena wpływu czynników ekologicznych na efekty biologiczne metodą Barnera.1
T-L-5Formacje ekologiczne hydrobiontów: bioseston, bentos, peryfiton, nekton, nektobentos, neuston, pleuston i ich znaczenie w ekosystemie.1
T-L-6Organizmy wskaźnikowe jakosci wód; saprobowość i troficzność. Obliczenie wskaźnika saprobiontowego. Stopnie troficznosci wód.1
6

Treści programowe - wykłady

KODTreść programowaGodziny
T-W-1Kryteria klasyfikacji ekologicznej organizmu. Teoria czynników ograniczających. Model Vickersa. Ekologia populacji. Kategorie populacji wg Beklemieszewa. Struktura ekologiczna populacji. Liczebność i zagęszczenie. Zmienność populacji w przestrzeni i w czasie. Typy struktur i rozkładów przestrzennych populacji. Struktura płci i wieku populacji. Terytorializm, przewodnictwo i dominacja w stadzie2
T-W-2Piramidy wieku. Typ piramidy płaskiej i wysmukłej (dzwonu) oraz urny. Rozrodczość i śmiertelność -funkcjonalne aspekty struktury populacji. Rodzaje krzywych przeżywania. Przyczyny śmiertelności. Dynamika liczebności populacji. Typ wykładniczy, logistyczny, cykliczny i ustabilizowany dynamiki liczebności populacji. Fluktuacje liczebności populacji (nieregularne, regularne, sezonowe, cykliczne wieloletnie i przypadkowe). Czynniki “rządzące” zagęszczeniem populacji i “rządzone” przez zagęszczenie populacji.2
T-W-3Kształtowanie się liczebności populacji w czasie w zależności od obecności rekwizytów wyczerpywalnych i niewyczerpywalnych oraz od działania gatunków eksploatujących, a także od czasu rozrodu krótkiego, długiego i ciągłego.1
T-W-4Typy interakcji między gatunkami. Interakcje ujemne: konkurencja międzygatunkowa i międzyosobnicza (wewnątrzgatunkowa), antybioza, allelopatia, drapieżnictwo, pasożytnictwo, amensalizm. Zasada konkurencyjnego wykluczania się gatunków (zasada Gausego).1
T-W-5Konkurencja, a nisza ekologiczna dwóch gatunków. Konkurencja międzygatunkowa i wewnątrzgatunkowa, a wypełnienie środowiska. Model Tribolium-Trifolium. Zależność między drapieżcą a ofiarą wg Volterry. Interakcje dodatnie: komensalizm, protokooperacja, mutualizm (symbioza obligatoryjna). Granice tolerancji dla populacji.1
T-W-6Ekologia biocenozy. Biocenozy zastępcze, klimaksowe, duże i małe, ciągłe i nieciągłe. Kryteria wyróżniania biocenoz. Dominanty ekologiczne i ich rola w biocenozie. Ekoton i efekt styku1
T-W-7Zasady biocenotyczne (jedność biotopu i biocenozy, organizacja biocenozy, autonomia i równowaga ekologiczna (homeostaza) biocenozy1
T-W-8Struktura biocenoz (przestrzenna, biotyczna). Struktura troficzna biocenoz, poziomy i piramidy troficzne. Łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne. Paratroficzna struktura biocenozy. Struktura troficzna pierwotna i wtórna biocenoz.1
T-W-9Sukcesja ekologiczna pierwotna i wtórna. Sukcesja autotroficzna i heterotroficzna. Szeregi sukcesyjne: wg Oduma i Pawłowskiego. Kształtowanie biotopu przez biocenozę. Struktura konkurencyjna biocenoz. Załamanie homeostazy biocenozy1
T-W-10Biotop i biocenoza najważniejszych biomów w biosferze: tundra i tajga, bory szpikowe i lasy liściaste klimatu umiarkowanego. Step, sawanna, pustynie i półpustynie, puszcza tropikalna (wilgotne lasy równikowe), lasy i zarośla twardolistne (roślinność śródziemnomorska), namorzyny, wiecznie zielone zarośla.1
12

Formy aktywności - laboratoria

KODForma aktywnościGodziny
A-L-1uczestnictwo w zajęciach6
A-L-2Przygotowanie do zadań realizowanych na ćwiczeniach15
A-L-3Przygotowanie do sprawdzianów9
30
(*) 1 punkt ECTS, odpowiada około 30 godzinom aktywności studenta

Formy aktywności - wykłady

KODForma aktywnościGodziny
A-W-1uczestnictwo w zajęciach12
A-W-2studiowanie wskazanej literatury10
A-W-3przygotowanie do zaliczenia8
30
(*) 1 punkt ECTS, odpowiada około 30 godzinom aktywności studenta
PoleKODZnaczenie kodu
Zamierzone efekty uczenia sięOS_1A_C11_W01Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące struktury, mechanizmów i funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji. Zna podstawowe metody, techniki i narzędzia stosowane w badaniach ekosystemów lądowych.
Odniesienie do efektów kształcenia dla kierunku studiówOS_1A_W01Opisuje zjawiska i procesy zachodzące w przyrodzie. Zna zasady wykorzystania praw przyrody w technice i życiu codziennym
OS_1A_W05Identyfikuje zjawiska oraz fizyczne i chemiczne procesy zachodzące w biosferze. Zna podstawy techniki kształtowania środowiska. Zna podstawowy cykl życia urządzeń, obiektów i systemów technicznych związanych z ochroną i kształtowaniem środowiska.
OS_1A_W06Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące struktury, mechanizmów i funkcji procesów życiowych organizmów na różnych poziomach organizacji. Potrafi rozwiązywać techniczne zadania inżynierskie dostosowane do kierunku ochrona i kształtowanie środowiska. Zna właściwości chemiczne, fizyczne i biologiczne materiałów stosowanych w ochronie i kształtowaniu środowiska. Zna podstawowe metody, techniki, narzędzia stosowane przy rozwiązywaniu prostych zadań inżynierskich z zakresu ochrony i kształtowania środowiska
Cel przedmiotuC-1Zaznajomienie studentów z przedmiotem zainteresowań i metodami badań stosowanymi w ekologii (lądowej i wodnej).
Treści programoweT-L-2Zdjęcie fitosocjologiczne i jego elementy. Cechy analityczne zbiorowisk roślinnych i metody ich badania.
T-L-1Podstawowe pojęcia ekologiczne związane ze zbiorowiskami roślinnymi. Struktura zbiorowisk roślinnych w ujęciu fitosocjologicznym. Podziały zbiorowisk roślinnych i ich funkcjonowanie w środowisku transformacje w czasie. System degeneracji i regeneracji zbiorowisk roślinnych na przykładzie modelu Falińskiego oraz klasyfikacji Olaczka.
T-L-4Metody oceny bogactwa, ogólnej różnorodności, równomierności i dominacji gatunkowej roślin. Ocena czynników ekologicznych przy pomocy grup ekologicznych gatunków oraz przy pomocy jednostek fitosocjologicznych (zespołów, podzespołów, wariantów), Ocena wpływu czynników ekologicznych na efekty biologiczne metodą Barnera.
T-L-3Cechy syntetyczne zbiorowisk roślinnych i metody ich określania. Wyliczanie stałości fitosocjologicznej występowania gatunków i wykonywanie tabeli analitycznej zbiorowiska roślinnego na określonej jednostce glebowej. Wyliczanie średniej ilościowości, średniego pokrycia i współczynników pokrycia. Wyliczanie współczynników podobieństwa zbiorowisk roślinnych metodą Kulczyńskiego i Sórensena i przedstawienie ich w diagramie Czekanowskiego.
T-W-1Kryteria klasyfikacji ekologicznej organizmu. Teoria czynników ograniczających. Model Vickersa. Ekologia populacji. Kategorie populacji wg Beklemieszewa. Struktura ekologiczna populacji. Liczebność i zagęszczenie. Zmienność populacji w przestrzeni i w czasie. Typy struktur i rozkładów przestrzennych populacji. Struktura płci i wieku populacji. Terytorializm, przewodnictwo i dominacja w stadzie
T-W-2Piramidy wieku. Typ piramidy płaskiej i wysmukłej (dzwonu) oraz urny. Rozrodczość i śmiertelność -funkcjonalne aspekty struktury populacji. Rodzaje krzywych przeżywania. Przyczyny śmiertelności. Dynamika liczebności populacji. Typ wykładniczy, logistyczny, cykliczny i ustabilizowany dynamiki liczebności populacji. Fluktuacje liczebności populacji (nieregularne, regularne, sezonowe, cykliczne wieloletnie i przypadkowe). Czynniki “rządzące” zagęszczeniem populacji i “rządzone” przez zagęszczenie populacji.
T-W-10Biotop i biocenoza najważniejszych biomów w biosferze: tundra i tajga, bory szpikowe i lasy liściaste klimatu umiarkowanego. Step, sawanna, pustynie i półpustynie, puszcza tropikalna (wilgotne lasy równikowe), lasy i zarośla twardolistne (roślinność śródziemnomorska), namorzyny, wiecznie zielone zarośla.
T-W-9Sukcesja ekologiczna pierwotna i wtórna. Sukcesja autotroficzna i heterotroficzna. Szeregi sukcesyjne: wg Oduma i Pawłowskiego. Kształtowanie biotopu przez biocenozę. Struktura konkurencyjna biocenoz. Załamanie homeostazy biocenozy
T-W-7Zasady biocenotyczne (jedność biotopu i biocenozy, organizacja biocenozy, autonomia i równowaga ekologiczna (homeostaza) biocenozy
T-W-3Kształtowanie się liczebności populacji w czasie w zależności od obecności rekwizytów wyczerpywalnych i niewyczerpywalnych oraz od działania gatunków eksploatujących, a także od czasu rozrodu krótkiego, długiego i ciągłego.
T-W-4Typy interakcji między gatunkami. Interakcje ujemne: konkurencja międzygatunkowa i międzyosobnicza (wewnątrzgatunkowa), antybioza, allelopatia, drapieżnictwo, pasożytnictwo, amensalizm. Zasada konkurencyjnego wykluczania się gatunków (zasada Gausego).
T-W-6Ekologia biocenozy. Biocenozy zastępcze, klimaksowe, duże i małe, ciągłe i nieciągłe. Kryteria wyróżniania biocenoz. Dominanty ekologiczne i ich rola w biocenozie. Ekoton i efekt styku
T-W-8Struktura biocenoz (przestrzenna, biotyczna). Struktura troficzna biocenoz, poziomy i piramidy troficzne. Łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne. Paratroficzna struktura biocenozy. Struktura troficzna pierwotna i wtórna biocenoz.
T-W-5Konkurencja, a nisza ekologiczna dwóch gatunków. Konkurencja międzygatunkowa i wewnątrzgatunkowa, a wypełnienie środowiska. Model Tribolium-Trifolium. Zależność między drapieżcą a ofiarą wg Volterry. Interakcje dodatnie: komensalizm, protokooperacja, mutualizm (symbioza obligatoryjna). Granice tolerancji dla populacji.
Metody nauczaniaM-4Dyskusja dydaktyczna
M-3Film
M-5Metoda projektów
M-1Wykład informacyjny prezentujący zagadnienia teoretyczne
M-2Wykład problemowy
Sposób ocenyS-2Ocena formująca: Potwierdzenie obecności Studenta na zajęciach
S-1Ocena formująca: Aktywność Studenta na zajęciach
S-3Ocena formująca: Ocena okresowych osiągnięć Studenta
S-4Ocena podsumowująca: ocena podsumowująca poprzez sprawdzenie wiedzy objętej treściami wykładowymi i ćwiczeniowymi
S-5Ocena formująca: Ocena opracowania i interpretacji cech sysntetycznych zbiorowisk roślinnych na podstawie indywidualnych zestawów danych źródłowych
S-6Ocena formująca: Ocena przygotowania prezentacji multimedialnej
Kryteria ocenyOcenaKryterium oceny
2,0
3,0Student opanował aparat pojęciowy z zakresu ekologii w nieznacznym stopniu. Umie wymienic kilka zagadnień dotyczących funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji.
3,5Student opanował materiał z zakresu ekologii w stopniu pozwalającym na zrozumienie procesów zachodzących w ekosystemach. Umie wymienić i opisać kilka zagadnień dotyczących funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji.
4,0Student opanował materiał z zakresu ekologii w stopniu pozwalającym na zrozumienie procesów zachodzących w ekosystemach Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji, i potrafi je wyjaśnić.
4,5Student potrafi wymienić podstawowe metody, techniki i narzędzia stosowane w badaniach ekosystemów lądowych. Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji, potrafi je wyjaśnić.
5,0Student zna podstawowe metody, techniki i narzędzia stosowane w badaniach ekosystemów lądowych i umie je zastosować. Rozróżnia podstawowe zagadnienia dotyczące funkcji procesów życiowych organizmów lądowych na różnych poziomach organizacji.
PoleKODZnaczenie kodu
Zamierzone efekty uczenia sięOS_1A_C11_U01Inwentaryzuje i waloryluje zasoby przyrody. Potrafi wyszukać, przeanalizować i wykorzystac potrzebne informacje z zakresu ekologii lądowej oraz stosuje właściwe metody analityczne, symulacyjne i eksperymentalne.
Odniesienie do efektów kształcenia dla kierunku studiówOS_1A_U01Posiada umiejętność wyszukiwania, zrozumienia, analizy i wykorzystywania potrzebnych informacji pochodzących z różnych źródeł i wykorzystuje je w uczeniu się przez całe życie. Potrafi wykorzystać do formułowania i rozwiązywania zadań inżynierskich, posiada umiejętność stosowania metod analitycznych, symulacyjnych oraz eksperymentalnych.
OS_1A_U08Inwentaryzuje i waloryzuje zasoby przyrody. Zna i potrafi sporządzać bilanse związane z prawidłowym funkcjonowaniem ekosystemów.
Cel przedmiotuC-1Zaznajomienie studentów z przedmiotem zainteresowań i metodami badań stosowanymi w ekologii (lądowej i wodnej).
Treści programoweT-L-2Zdjęcie fitosocjologiczne i jego elementy. Cechy analityczne zbiorowisk roślinnych i metody ich badania.
T-L-4Metody oceny bogactwa, ogólnej różnorodności, równomierności i dominacji gatunkowej roślin. Ocena czynników ekologicznych przy pomocy grup ekologicznych gatunków oraz przy pomocy jednostek fitosocjologicznych (zespołów, podzespołów, wariantów), Ocena wpływu czynników ekologicznych na efekty biologiczne metodą Barnera.
T-L-3Cechy syntetyczne zbiorowisk roślinnych i metody ich określania. Wyliczanie stałości fitosocjologicznej występowania gatunków i wykonywanie tabeli analitycznej zbiorowiska roślinnego na określonej jednostce glebowej. Wyliczanie średniej ilościowości, średniego pokrycia i współczynników pokrycia. Wyliczanie współczynników podobieństwa zbiorowisk roślinnych metodą Kulczyńskiego i Sórensena i przedstawienie ich w diagramie Czekanowskiego.
T-W-10Biotop i biocenoza najważniejszych biomów w biosferze: tundra i tajga, bory szpikowe i lasy liściaste klimatu umiarkowanego. Step, sawanna, pustynie i półpustynie, puszcza tropikalna (wilgotne lasy równikowe), lasy i zarośla twardolistne (roślinność śródziemnomorska), namorzyny, wiecznie zielone zarośla.
T-W-9Sukcesja ekologiczna pierwotna i wtórna. Sukcesja autotroficzna i heterotroficzna. Szeregi sukcesyjne: wg Oduma i Pawłowskiego. Kształtowanie biotopu przez biocenozę. Struktura konkurencyjna biocenoz. Załamanie homeostazy biocenozy
T-W-8Struktura biocenoz (przestrzenna, biotyczna). Struktura troficzna biocenoz, poziomy i piramidy troficzne. Łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne. Paratroficzna struktura biocenozy. Struktura troficzna pierwotna i wtórna biocenoz.
Metody nauczaniaM-4Dyskusja dydaktyczna
M-5Metoda projektów
M-1Wykład informacyjny prezentujący zagadnienia teoretyczne
Sposób ocenyS-1Ocena formująca: Aktywność Studenta na zajęciach
S-3Ocena formująca: Ocena okresowych osiągnięć Studenta
S-4Ocena podsumowująca: ocena podsumowująca poprzez sprawdzenie wiedzy objętej treściami wykładowymi i ćwiczeniowymi
S-5Ocena formująca: Ocena opracowania i interpretacji cech sysntetycznych zbiorowisk roślinnych na podstawie indywidualnych zestawów danych źródłowych
S-6Ocena formująca: Ocena przygotowania prezentacji multimedialnej
Kryteria ocenyOcenaKryterium oceny
2,0
3,0Student w stopniu dostatecznym inwentaryzuje i waloryluje zasoby przyrody. Wyszukuje, analizuje i wykorzystuje potrzebne informacje z zakresu ekologii lądowej po podaniu przez nauczyciela wskazówek. Potrafi wymienić metody analityczne, symulacyjne i eksperymentalne stosowane w ekologii.
3,5
4,0
4,5
5,0
PoleKODZnaczenie kodu
Zamierzone efekty uczenia sięOS_1A_C11_K01Student po zrealizowaniu części wykładowej i ćwiczeniowej przedmiotu będzie potrafił dostrzec potrzebę ciągłego pogłębiania wiedzy, kierując się rozwojem dziedzin nauki, wykorzystując je w szybszym wykonyaniu powierzonych przez pracodawcę obowiązków
Odniesienie do efektów kształcenia dla kierunku studiówOS_1A_K01Ma świadomość ciągłego rozwoju nauk biologicznych i chemicznych. Dokonuje samooceny własnych kompetencji i chętnie doskonali umiejętności.
Cel przedmiotuC-1Zaznajomienie studentów z przedmiotem zainteresowań i metodami badań stosowanymi w ekologii (lądowej i wodnej).
Treści programoweT-L-2Zdjęcie fitosocjologiczne i jego elementy. Cechy analityczne zbiorowisk roślinnych i metody ich badania.
T-L-1Podstawowe pojęcia ekologiczne związane ze zbiorowiskami roślinnymi. Struktura zbiorowisk roślinnych w ujęciu fitosocjologicznym. Podziały zbiorowisk roślinnych i ich funkcjonowanie w środowisku transformacje w czasie. System degeneracji i regeneracji zbiorowisk roślinnych na przykładzie modelu Falińskiego oraz klasyfikacji Olaczka.
T-L-4Metody oceny bogactwa, ogólnej różnorodności, równomierności i dominacji gatunkowej roślin. Ocena czynników ekologicznych przy pomocy grup ekologicznych gatunków oraz przy pomocy jednostek fitosocjologicznych (zespołów, podzespołów, wariantów), Ocena wpływu czynników ekologicznych na efekty biologiczne metodą Barnera.
T-L-3Cechy syntetyczne zbiorowisk roślinnych i metody ich określania. Wyliczanie stałości fitosocjologicznej występowania gatunków i wykonywanie tabeli analitycznej zbiorowiska roślinnego na określonej jednostce glebowej. Wyliczanie średniej ilościowości, średniego pokrycia i współczynników pokrycia. Wyliczanie współczynników podobieństwa zbiorowisk roślinnych metodą Kulczyńskiego i Sórensena i przedstawienie ich w diagramie Czekanowskiego.
T-W-1Kryteria klasyfikacji ekologicznej organizmu. Teoria czynników ograniczających. Model Vickersa. Ekologia populacji. Kategorie populacji wg Beklemieszewa. Struktura ekologiczna populacji. Liczebność i zagęszczenie. Zmienność populacji w przestrzeni i w czasie. Typy struktur i rozkładów przestrzennych populacji. Struktura płci i wieku populacji. Terytorializm, przewodnictwo i dominacja w stadzie
T-W-2Piramidy wieku. Typ piramidy płaskiej i wysmukłej (dzwonu) oraz urny. Rozrodczość i śmiertelność -funkcjonalne aspekty struktury populacji. Rodzaje krzywych przeżywania. Przyczyny śmiertelności. Dynamika liczebności populacji. Typ wykładniczy, logistyczny, cykliczny i ustabilizowany dynamiki liczebności populacji. Fluktuacje liczebności populacji (nieregularne, regularne, sezonowe, cykliczne wieloletnie i przypadkowe). Czynniki “rządzące” zagęszczeniem populacji i “rządzone” przez zagęszczenie populacji.
T-W-10Biotop i biocenoza najważniejszych biomów w biosferze: tundra i tajga, bory szpikowe i lasy liściaste klimatu umiarkowanego. Step, sawanna, pustynie i półpustynie, puszcza tropikalna (wilgotne lasy równikowe), lasy i zarośla twardolistne (roślinność śródziemnomorska), namorzyny, wiecznie zielone zarośla.
T-W-9Sukcesja ekologiczna pierwotna i wtórna. Sukcesja autotroficzna i heterotroficzna. Szeregi sukcesyjne: wg Oduma i Pawłowskiego. Kształtowanie biotopu przez biocenozę. Struktura konkurencyjna biocenoz. Załamanie homeostazy biocenozy
T-W-7Zasady biocenotyczne (jedność biotopu i biocenozy, organizacja biocenozy, autonomia i równowaga ekologiczna (homeostaza) biocenozy
T-W-3Kształtowanie się liczebności populacji w czasie w zależności od obecności rekwizytów wyczerpywalnych i niewyczerpywalnych oraz od działania gatunków eksploatujących, a także od czasu rozrodu krótkiego, długiego i ciągłego.
T-W-4Typy interakcji między gatunkami. Interakcje ujemne: konkurencja międzygatunkowa i międzyosobnicza (wewnątrzgatunkowa), antybioza, allelopatia, drapieżnictwo, pasożytnictwo, amensalizm. Zasada konkurencyjnego wykluczania się gatunków (zasada Gausego).
T-W-6Ekologia biocenozy. Biocenozy zastępcze, klimaksowe, duże i małe, ciągłe i nieciągłe. Kryteria wyróżniania biocenoz. Dominanty ekologiczne i ich rola w biocenozie. Ekoton i efekt styku
T-W-8Struktura biocenoz (przestrzenna, biotyczna). Struktura troficzna biocenoz, poziomy i piramidy troficzne. Łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne. Paratroficzna struktura biocenozy. Struktura troficzna pierwotna i wtórna biocenoz.
T-W-5Konkurencja, a nisza ekologiczna dwóch gatunków. Konkurencja międzygatunkowa i wewnątrzgatunkowa, a wypełnienie środowiska. Model Tribolium-Trifolium. Zależność między drapieżcą a ofiarą wg Volterry. Interakcje dodatnie: komensalizm, protokooperacja, mutualizm (symbioza obligatoryjna). Granice tolerancji dla populacji.
Metody nauczaniaM-4Dyskusja dydaktyczna
M-5Metoda projektów
Sposób ocenyS-2Ocena formująca: Potwierdzenie obecności Studenta na zajęciach
S-1Ocena formująca: Aktywność Studenta na zajęciach
S-3Ocena formująca: Ocena okresowych osiągnięć Studenta
Kryteria ocenyOcenaKryterium oceny
2,0
3,0Student potrafi dostrzec potrzebę pogłębiania wiedzy w nieznacznym stopniu
3,5
4,0
4,5
5,0